Wyniki badania popytu na białoruskie książki za granicą w 2025 r.

Przygotowane przez Ilyę Andreyeu’a

Pod koniec 2025 r. przeprowadzono ankietę mającą na celu analizę potrzeb i preferencji docelowych grup konsumentów:“Pomóż nam lepiej zrozumieć, jakich książek potrzebują Białorusini  za granicą1“. Badanie zostało przeprowadzone od 1 do 31 grudnia. W badaniu wzięły udział 584 osoby (online: 543, offline: 41). Największa część uczestników pochodziła z Polski (około 47%), głównie z miast (Warszawa, Kraków itp.).

Celem ankiety było uzyskanie informacjina temat nawyków czytelniczych i zainteresowań grupy docelowej, która identyfikuje się jako miłośnicy białoruskich książek.

Badanie, wraz z badaniem rynku wydawniczego za granicą, podkreśla konieczność regularnego przeprowadzania takich badań w celu określenia długoterminowej dynamiki.

Komentarz do wyników

  1. Rynek białoruskich książek w segmencie online kształtuje się wokół dwóch dominujących grup wiekowych: 18-35 lat i 36-55 lat, które charakteryzują się wysokim zaangażowaniem i lojalnością językową, a także silnym wpływem sieci społecznościowych na wybory konsumentów. Głównymi ograniczeniami wzrostu nie jest brak popytu, ale niewystarczający asortyment, zasięg informacji i dokładna segmentacja.

  2. Ponad 77% respondentów czyta regularnie – codziennie lub kilka razy w tygodniu. Pozwala to uznać próbę za grupę odbiorców o stabilnym nawyku czytelniczym.

  3. Prawie połowa respondentów z “ciepłej” grupy odbiorców – osób, które już czytają po białorusku i są gotowe finansowo wspierać wydawców – zauważa brak literatury, której potrzebują.

  4. Język białoruski jest oczywistym językiem wyboru w badanej grupie. Jednocześnie znaczna część respondentów jest gotowa kupować książki również w innych językach. (białoruski – 86,7%, angielski – 25,5%, polski – 19,7%, rosyjski – 18,3%, język oryginalny – około 13,8%; wielokrotny wybór).

  5. Zdecydowana większość respondentów preferuje książki papierowe – wybrało je około 81% ankietowanych. Formaty elektroniczne (ePub, PDF itp.) mają zauważalną grupę odbiorców (26%). Tymczasemaudiobooki nie są jeszcze motorem wzrostu, a raczejuzupełnieniem(około 9%).

  6. Kupowanie książek online pozostaje głównym sposobem ich nabywania. Dominują strony internetowe wydawców (około 70%; dopuszcza siękilka odpowiedzi ); rynki stanowią ponad jedną czwartą sprzedaży(około 30%). Wydarzenia offline z wydawcami, spotkania z autorami itp. odgrywają ważną rolę (około 50%). Około 40% książek kupowanych jest w sklepach fizycznych. Prawie jedna czwarta otrzymuje książki w prezencie. Rozkład ten odzwierciedla nie ilościowy rozkład wielkości sprzedaży, ale sam fakt kupowania książek.

7. Głównym czynnikiem jest motywacja wartościowa (miłość do języka ojczystego, praktyka językowa itp.), a nie utylitarna konieczność. Język białoruski jest postrzegany jako element tożsamości i przynależności do społeczności. (Pytanie 18. Dlaczego kupuje Pan/Pani książki w języku białoruskim?)

8. Największy wpływ na decyzję o zakupie książki ma nazwisko autora – wymienia je około 70% respondentów. Znaczącą rolę odgrywają również rekomendacje przyjaciół i znajomych (około 60%). Około połowa uczestników badania zwraca uwagę na nagrody i nominacje książkowe. Reklama w mediach i sieciach społecznościowych, a także wyprzedaże i rabaty mają mniejszy, ale wciąż zauważalny wpływ – około jedna trzecia czytelników wspomina o tych czynnikach. Odpowiedzi pokazują, że treść i tematyka książki, a także osobiste preferencje czytelnicze również odgrywają znaczącą rolę.

9. Sieci społecznościowe i blogerzy książkowi są głównym źródłem informacji o nowych białoruskich książkach (82%). Media i strony internetowe wydawców (47%) również odgrywają znaczącą rolę, podobnie jak rekomendacje przyjaciół i znajomych (około 40%). Wydarzenia i przypadkowe “odkrycia” mają drugorzędny, ale stabilny wpływ.

10. Główną przeszkodą w czytaniu i kupowaniu książek w języku białoruskim jest brak odpowiedniej literatury – wskazało na to 48% respondentów. Czynniki ekonomiczne (wysoki koszt książek – 25%, dostawa – 20%) są istotne, ale nie decydujące. Potwierdza to deklarowana chęć zakupu drogich wydań (pytanie 12. Próg cenowy 25euro za książkę wskazało 40% respondentów , a około 60% wyraziło gotowość zakupu “dobrej” książki za wyższą cenę). Ważnym czynnikiem zniechęcającym do zakupu jest mobilność: 28% respondentów stwierdziło, że powstrzymuje się od zakupu książek ze względu na możliwą przeprowadzkę i trudności z transportem. Brak czasu (25%) jest bardziej uniwersalny i nie jest bezpośrednio związany z językiem książek lub ich dostępnością na rynku.

11. Preferencje czytelnicze (“Co czyta Pan/Pani najczęściej?”; wielokrotny wybór z możliwością podania odpowiedzi).

Wśród najczęściej wymienianych gatunków:

– literatura piękna – około 55% odpowiedzi

– literatura naukowa i popularnonaukowa – około 55%

– białoruska klasyka – około 48%

– literatura historyczna – około 43%

– tłumaczenia – około 58% odpowiedzi (* – nie gatunek, ale osobna grupa)

– Science fiction i fantasy – około 38%

– literatura dziecięca – około 25%

– poezja – około 22%

  1. Brak gatunków i tematów (“Jakich książek brakuje?”; wielokrotny wybór z opcją wprowadzenia własnej odpowiedzi).

Najbardziej znaczące braki zidentyfikowane w odpowiedziach:

– światowe bestsellery / współczesna literatura tłumaczona – około 62-65%

– współczesna proza białoruska – około 55-58%

– literatura dla młodzieży – około 35% (najwyraźniej zawyżone)

– detektywi, thrillery, gatunkowa “lekka” proza – około 30-35%

–literatura profesjonalna/akademickaw języku białoruskim – około 15-20%

Pierwsze trzy odpowiedzi były oferowane jako opcje; porównanie z odpowiedziami “otwartymi ” pokazuje, że w przypadku literatury dla młodzieży wystąpił efekt podpowiedzi. Otwarte odpowiedzi potwierdzają popyt na światowe bestsellery, ale przesuwają go w kierunku lżejszych gatunków (samopomoc, filozofia, socjologia, popularnonaukowe itp.).

Wnioski

Ogólnie rzecz biorąc, rynek białoruskich książek za granicą jest wspierany przez lojalną i stałą publiczność z wyraźną motywacją wartości. Główne ograniczenia nie są związane z brakiem popytu lub wysokimi cenami, ale z brakiem podaży, zasięgu informacji i dostępności książek. Oznacza to, że rynek ma potencjał do wzrostu (rozszerzenieasortymentu,ukierunkowana komunikacja z segmentami czytelników,poprawa dostępnościlogistycznej).

Strategia promocji książki powinna opierać się na systematycznej pracy z blogerami książkowymi, bezpośredniej komunikacji z czytelnikami poprzez spotkania autorskie i prezentacje oraz wykorzystaniu elementów storytellingu. Ważnym czynnikiem przyciągającym uwagę i budującym zaufanie pozostaje profil medialny autora i jego aktywność publiczna. W przypadku mniej znanych autorów istotną rolę mogą odegrać inne mechanizmy utrzymania czytelnika – przede wszystkim serie, ale także jasna wizja koncepcyjna wydawnictwa i osobowość wydawcy, która staje się swoistym znakiem jakości.

Najpopularniejszą książką pozostaje “przetłumaczony bestseller” paperback, a najbardziej oczekiwaną można nazwać książką “popularną i użyteczną”. Chęć “wsparcia” pozostaje ważnym motywem kupowania książek. Można jednak przewidzieć, że z biegiem czasu czytelnicy będą coraz częściej wybierać książki nie z powodu solidarności, ale zgodnie z własnymi wymaganiami i gustami.

Uwagi

Jednym z ograniczeń badania jest to, że ankieta została przeprowadzona wśród “letniej” publiczności, co prawdopodobnie zawyżyło wskaźniki zainteresowania i lojalności.

Badanie, jak również analiza wyników, otrzymały szereg uwag metodologicznych i zaleceń od anonimowego eksperta, które zostały wzięte pod uwagę. Uwagi dotyczyły struktury wiekowej (grupa wiekowa 18-25 lat nie zostaławyodrębniona ) orazzastosowania nieilościowych wskaźników wzakresie wartości (“za wszelką cenę”).

Jednak niektóre “nieistotne” lub trudne w obsłudze elementy ankiety (np. sugestie dotyczące tego, jakie książki powinny zostać opublikowane) posłużyły jako podejście oparte naspołeczności– pomogły zaangażować odbiorców w wybór tematów i publikacji. Pozwoliło to również na wysłuchanie osobistych opinii praktycznie każdego uczestnika.

1 Badanie zostało przeprowadzone w celuanalizy potrzeb i preferencji grup docelowych w ramach grantu na rzecz zrównoważonego rozwoju Art Power Belarus wspieranego przez Unię Europejską.