Апісанне

Пад вокладкай — сем падарожных партрэтаў: Кастуся Каліноўскага, Ежы Папялушкі, святой Марыі (Петручук), Алеся Пушкіна, Юркі Гіля, Надзеі Артымовіч, Юрыя Гумянюка.

А вось як пра кніжку напісаў Уладзімір Някляеў:

«Даўно не чытаў я нічога з такім задавальненнем, як рэпартажы Ганны Кандрацюк, сабраныя штотыднёвікам “Ніва” для яе новай кнігі. Па сутнасці, іх можна аднесці да нон-фікшн, жанру сучаснай літаратуры, бо ў іх заяўляюць пра сябе, даводзяць сваё і дзейнічаюць дзесяткі рэальных персанажаў са сваімі лёсамі і характарамі, якія кожны па-свойму ацэньваюць гістарычную ролю, трактуюць лёс і характар галоўнага героя: ці гэта паэт Гумянюк, ці рэвалюцыянер Каліноўскі. Прычым ацэнкі гэтыя, як і ёсць яно ў рэальным жыцці, далёкія ад супадзенняў, часам проста процілеглыя.

Вось, да прыкладу, рэпартаж пра Кастуся Каліноўскага, праўда пра якога, як сцвярджае аўтарка рэпартажу (у чым я згодны з ёй), сказана не ў гістарычных трактатах, а ў мастацкай літаратуры: у рамане Уладзіміра Караткевіча “Каласы пад сярпом тваім”, аповесці Сакрата Яновіча “Сярэбраны яздок”, паэме Аркадзя Куляшова “Хамуціус”.

Ёсць яна і ў рэпартажы: — Вы любіце Кастуся? — Так, моцна. — Хто для цябе Каліноўскі? — Цэнтральная постаць, якая звязана з незалежнасцю Беларусі.

Гэта адно. Тое, пра што пісаў у сваім рамане Уладзімір Караткевіч ці маляваў на сваім палатне мастак Пётра Сергіевіч. А вось іншае:

“А вам навошта той Каліноўскі?.. Ці вам у той «Ніве» не хапае пісаць пра нармальных людзей? Навошта вам «насвятляць» таго мяцежніка?.. Ён не пераносіў праваслаўнага духу. Не трэба яго славіць і асвятляць. Хай яго палякі сабе бяруць і хваляць”.

І дзе ж чуе такое аўтарка рэпартажу? У Мастаўлянах. Вёсцы, якая лічыцца радзімай Каліноўскага, жыхары якой прыгадваюць, як аднойчы прыехалі да іх вучоныя з Беларусі і завялі такую гутарку: “Мы прыехалі да вас, бо тут, у вашай вёсцы, нарадзіўся вялікі чалавек…” — а адзін дзед адпаліў ім, сказаў, “каб яны тут не разводзіліся пра вялікіх людзей, бо тут, у Мастаўлянах, усе нараджаліся маленькімі”.

Як залацінка, метафара бліснула!.. А за ёй — характар. А за характарам — лёс. Дзеда. Вёскі. Народа.

Гэта не праўда пра Каліноўскага. Гэта наша праўда пра саміх сабе. І ўжо толькі таму, што яна тут выказаная так, як нідзе болей, варта прачытаць гэтую кнігу, бо ў Ганны Кандрацюк ёсць рэдкі чалавечы і пісьменніцкі дар: заўважаць, як бліскаюць у смецці быту залацінкі жыцця».